શું વ્લાદિમીર પુતિન એ યુક્રેન પર પરમાણું હુમલો કરશે ?

Spread the love

શું વ્લાદિમીર પુતિન એ યુક્રેન પર પરમાણું હુમલો કરશે ?

બર્મિંગહામ: રશિયા-યુક્રેનની લડાઈ ચાલુ હોવાથી, વિશ્વને હવે ડર છે કે રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન કોઈ પણ મોટી ચિંતા વિના પરમાણુ શસ્ત્રોના વિશાળ ભંડાર તરફ વળશે? યુક્રેન પર રશિયન આક્રમણ પહેલા, પુતિને કેટલાક ખૂબ મોટા સંકેતો આપ્યા હતા કે તેઓ તે વ્યૂહાત્મક રુબીકોનને પાર કરવા માટે તૈયાર છે.શું વ્લાદિમીર પુતિન એ યુક્રેન પર પરમાણું હુમલો કરશે ?

યુક્રેન પર લશ્કરી આક્રમણના આદેશના થોડા દિવસો પહેલા, રશિયા અને તેના નજીકના સાથી બેલારુસ પરમાણુ અભ્યાસમાં રોકાયેલા હતા. આક્રમણની જાહેરાત કરતી વખતે, પુતિને “વિશ્વની સૌથી શક્તિશાળી પરમાણુ શક્તિઓમાંની એક” તરીકે રશિયાની સ્થિતિનો ઉલ્લેખ કર્યો.

રશિયન રાષ્ટ્રપતિ “આપણા દેશ પર સીધા હુમલા” ના પ્રતિભાવ તરીકે પરમાણુ વિકલ્પ અનામત રાખતા જણાય છે. પરંતુ તેણે અપશુકનિયાળ રીતે ચેતવણી આપી હતી કે જેઓ યુક્રેનમાં “અમને અવરોધવાનો” પ્રયાસ કરે છે તેઓ “ઇતિહાસમાં તમે જે પણ સામનો કર્યો હોય તેના કરતાં વધુ પરિણામો” નો સામનો કરી શકે છે.

રશિયા, એવી આશંકા હતી કે, પૂર્વ-ઉત્સાહાત્મક પગલાં પણ લઈ શકે છે. 21 ફેબ્રુઆરીના રોજ રશિયન લોકોને તેમના પ્રસારણમાં, પુટિને પણ “ખોટું” સૂચવ્યું હતું કે યુક્રેનિયન નેતૃત્વ તેના પોતાના પરમાણુ શસ્ત્રો મેળવવા માંગે છે.

રશિયાના આક્રમણની શરૂઆતના થોડા સમય પછી પુતિનના ઇરાદાઓ અંગેની ચિંતાઓ વધુ વધી હતી. રશિયાના પરમાણુ દળો, પુતિને 27 ફેબ્રુઆરીએ જાહેર કર્યું હતું, જેને હાઈ એલર્ટ પર મૂકવામાં આવ્યું હતું.

આ, રશિયન પ્રમુખે દાવો કર્યો હતો કે, અગ્રણી નાટો દેશોના દેશોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ દ્વારા “આપણા દેશ વિરુદ્ધ આક્રમક નિવેદનો” નો પ્રતિભાવ હતો. તે પ્રસંગની અટકળો એ વાત પર કેન્દ્રિત હતી કે કેવી રીતે આર્થિક પ્રતિબંધોની તીવ્રતા અને યુદ્ધના મેદાનમાં ધીમી પ્રગતિથી રશિયન નેતૃત્વ ડૂબી ગયું હતું.

શું પુતિનનો આદેશ “વિક્ષેપ” હતો, જેમ કે યુકેના સંરક્ષણ સચિવ બેન વોલેસ દ્વારા વર્ણવવામાં આવ્યું હતું, અથવા તે વધુ ચિંતાજનક રીતે, જો પુતિન ચહેરા પર હાર જોઈ રહ્યા હોય તો તે આશરો લઈ શકે તેવી ક્રિયાઓનું સૂચક હતું.

આ પ્રશ્નોના જવાબનો એક ભાગ રશિયન લશ્કરી વ્યૂહરચના છે. જાણીતી સ્થિતિ અમને રશિયા પરમાણુ શસ્ત્રોનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરી શકે છે તે વિશે ચોક્કસ ધારણાઓ કરવા દે છે. આ પ્રકાશમાં, વ્યૂહાત્મક અને ઉપ-વ્યૂહાત્મક (વ્યૂહાત્મક-ઓપરેશનલ) પરમાણુ શસ્ત્રો વચ્ચે તફાવત કરવો ઉપયોગી છે.

વ્યૂહાત્મક પરમાણુ શસ્ત્રો બે મુખ્ય ભૂમિકાઓ પૂર્ણ કરે છે. પ્રથમ, તેઓ અન્ય પરમાણુ શક્તિ દ્વારા શિરચ્છેદ કરનાર હડતાલ સહિત, રશિયન રાજ્ય માટે અસ્તિત્વના જોખમનો સામનો કરવા માટે અસ્તિત્વની અંતિમ બાંયધરી તરીકે, અવરોધક તરીકે કાર્ય કરે છે.

બીજું, શસ્ત્રોની આ શ્રેણી મોસ્કોને અનુકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં યુદ્ધ કરવામાં મદદ કરે છે. વ્યૂહાત્મક પરમાણુ ક્ષમતાઓનો ઉપયોગ કરવાની માત્ર ધમકી અનિચ્છનીય પક્ષોને સંઘર્ષથી દૂર રાખવા માટે એક શક્તિશાળી સાધન પૂરું પાડે છે, તેથી રશિયાને અન્ય માધ્યમો દ્વારા સક્રિય લશ્કરી કામગીરીને આગળ ધપાવવાની મંજૂરી આપે છે.

પેટા-વ્યૂહાત્મક પરમાણુ શસ્ત્રોએ, તે દરમિયાન, રશિયન લશ્કરી સિદ્ધાંતમાં બદલાતી ભૂમિકા ભજવી છે. 1990 અને 2000 ના દાયકાની શરૂઆતમાં, આ ક્ષમતાઓ રશિયાની લશ્કરી મુદ્રાના કેન્દ્રમાં હતી કારણ કે મોસ્કોએ તેના પરંપરાગત દળોની માળખાકીય ખામીઓને સરભર કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.

કેટલાક રશિયન વ્યૂહરચનાકારોએ સૂચવ્યું હતું કે મર્યાદિત પરમાણુ ઉપયોગ એક તર્કસંગત દરખાસ્ત છે. તે યુદ્ધમાં ભરતી ફેરવશે જ્યાં નાટોની પરંપરાગત બળ શ્રેષ્ઠતા અન્યથા જોડાણને વિજય પહોંચાડી શકે.

2008 માં શરૂ કરાયેલ સંરક્ષણ સુધારણાના વ્યાપક કાર્યક્રમે રશિયાની પરંપરાગત શક્તિને પુનઃસ્થાપિત કરી અને વ્યૂહાત્મક-ઓપરેશનલ પરમાણુ શસ્ત્રોની ભૂમિકાને દૂર કરી. તાજેતરમાં, કહેવાતા ‘એસ્કેલેટ ટુ ડી-એસ્કેલેટ સિદ્ધાંત’ની આસપાસ એક ચર્ચા ઉભરી આવી છે, જે મુજબ રશિયા ઝડપથી વિજય હાંસલ કરવા માટે સંઘર્ષની શરૂઆતમાં વ્યૂહાત્મક પરમાણુ શસ્ત્રોનો ઉપયોગ કરી શકે છે.

આ પૂર્વધારણા, જોકે, અસ્થિર આધારો પર રહે છે. રશિયન નિવેદનો કોઈ ચોક્કસ પુરાવા આપતા નથી કે આવી સ્થિતિ તેના લશ્કરી સિદ્ધાંતમાં ખરેખર અસ્તિત્વમાં છે. તે બે ખોટા પરિસર પર પણ આધારિત છે: તે પરંપરાગત બળ અપૂરતું છે (કદાચ એકવાર કેસ, પરંતુ હવે નહીં) અને તે પરમાણુ પ્રતિશોધ અસંભવિત છે (આ પરમાણુ અવરોધની કઠોર દુનિયામાં ક્યારેય માની શકાય નહીં).

રશિયન લશ્કરી વિચારસરણીના બે વધારાના લક્ષણો પણ નોંધવા યોગ્ય છે. પ્રથમ ચાર સ્તરોમાં યુદ્ધનું વર્ગીકરણ છે. આ ‘મર્યાદિત પાયાના’ સશસ્ત્ર સંઘર્ષો છે (મુખ્યત્વે ગૃહ યુદ્ધોને લાગુ પડે છે) તેમજ સ્થાનિક, પ્રાદેશિક અને મોટા પાયે યુદ્ધો, જેમાંથી પ્રત્યેક રાજ્યો અને તેમના સાથીઓની વિવિધ રૂપરેખાઓમાં અયોગ્ય છે. બધામાં ઉચ્ચ હિસ્સો સામેલ છે અને વધતી જતી સૈન્ય પ્રતિબદ્ધતા માટે બોલાવે છે.

બીજું અને સંબંધિત, રશિયન સૈન્ય એકદમ ચોક્કસ, છતાં સ્થિર, એસ્કેલેશન સીડીના આધારે કામ કરી રહ્યું હોય તેવું લાગે છે. આવી સીડીમાં પરમાણુ ઉપયોગ ખૂબ મોડો દેખાય છે અને આર્માગેડનના જોખમ સાથે અસ્પષ્ટ રીતે જોડાયેલો છે. આ એક દૃશ્ય છે જેનાથી રશિયા ખરેખર ડરે છે. આ બંને અવલોકનો છેલ્લા ઉપાય તરીકે પરમાણુ ઉપયોગ તરફ નિર્દેશ કરે છે.

યુક્રેન માટે અસરો

અપ્રમાણસર પરમાણુ ઉન્નતિનો સંકેત આપીને, મોસ્કો યુક્રેનમાં પશ્ચિમી દખલગીરીને મર્યાદિત (અથવા તો વિપરીત) કરવા માંગે છે, જેથી રશિયન યુદ્ધના પ્રયત્નોને વધુ ટકાઉ બનાવી શકાય. હાલમાં પશ્ચિમનું સૌથી શક્તિશાળી હથિયાર લશ્કરી હસ્તક્ષેપને બદલે પ્રતિબંધો છે.

આ તેના પોતાના જોખમો વહન કરે છે. જો આવા પગલાં ખરેખર નજીકના ગાળાના “રશિયન અર્થતંત્રના પતન” નું કારણ બને અને સ્થાનિક વ્યવસ્થાના અસ્તિત્વને જોખમમાં મૂકે, તો રશિયન ચુનંદા લોકો તે અસ્તિત્વના જોખમને યુક્રેનમાં, કોઈપણ કિંમતે વિજયને મહત્વપૂર્ણ બનાવે છે તે સમજી શકે છે.

આ સંજોગોમાં, સંકલ્પ દર્શાવવા અથવા યુક્રેનિયન પ્રતિકાર તોડવા માટે મર્યાદિત પરમાણુ હડતાલ અકલ્પ્ય નથી. તેથી, તે નિર્ણાયક છે કે પ્રતિબંધો રશિયાના યુદ્ધ પ્રયત્નોને સમાપ્ત કરવા માટે તૈયાર રહે છે, પુતિન શાસનને દૂર કરવા માટે નહીં.

પરંતુ આ દૃશ્યો દૂર રહે છે. સંપૂર્ણ લશ્કરી પરિપ્રેક્ષ્યમાં, રશિયન વર્ગીકરણ મુજબ, યુક્રેનમાં આજનું યુદ્ધ સ્થાનિક અને પ્રાદેશિક સ્તર વચ્ચેનું છે. ન તો યુક્રેનિયન લક્ષ્યો પર વ્યૂહાત્મક-ઓપરેશનલ પરમાણુ શસ્ત્રોના રોજગાર માટે કૉલ કરે છે.

નજીકના ભવિષ્યમાં, રશિયન આક્રમણનો પ્રતિકાર કરવાની સતત યુક્રેનિયન ક્ષમતાને નાગરિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને લક્ષ્ય બનાવતા રશિયન કર્મચારીઓ અને પરંપરાગત ફાયરપાવરના વધારા સાથે મળવાની શક્યતા વધુ છે.

અને તેનાથી આગળ, આપણે પરમાણુ શસ્ત્રો આગળ આવે તેવું માનવું જોઈએ નહીં. અમેરિકી અધિકારીઓએ રશિયાની રાસાયણિક અને જૈવિક યુદ્ધનો આશરો લેવાની તૈયારી અંગે પણ ચેતવણી આપી છે. યુક્રેનમાં વિજય મેળવવા માટે રશિયન સૈન્ય પાસે પુષ્કળ “અસ્વસ્થ માધ્યમો” છે.