મોરબી બ્રિજ ધરાશાયીઃ મોરબી બ્રિજ દુર્ઘટનાને કારણે આજે સમગ્ર ગુજરાતમાં શોક, જાણો તેને મચ્છુ નદી કેમ કહેવામાં આવે છે?

અમદાવાદઃ ગુજરાતના મોરબીમાં મચ્છુ નદી પર થયેલા અકસ્માતને બે દિવસ વીતી ગયા છે પરંતુ આ દુર્ઘટનાની પીડા ઓછી થઈ રહી નથી. આજે ગુજરાતમાં રાજકીય શોકનો માહોલ છે. સરકાર દ્વારા કોઈ કાર્યક્રમ અને મનોરંજન કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવશે નહીં. તો સૌરાષ્ટ્ર, ગુજરાતમાં આ અકસ્માતના પડઘા પડ્યા છે. તેની પાછળ મચ્છુ નદી પરનો કેબલ બ્રિજ છે. મચ્છુ નદી વિશે વાત કરીએ તો, તે ગુજરાતની પોતાની નદી છે જે રાજકોટ જિલ્લાના જસદણની ટેકરીઓમાંથી નીકળે છે અને 130 કિમી સુધી ચાલે છે અને કચ્છના રણમાં માળિયા સાથે જોડાય છે.

નદીમાંથી પાણી મેળવો
ઘડિયાળો, ટાઇલ્સ અને ટાઇલ્સ ડિઝાઇનના વ્યવસાયમાં મોરબીનું વિશ્વભરમાં નામ છે. મોરબીને ભારતની ટાઇલ કેપિટલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ શહેર માચુ નદીના કિનારે આવેલું છે. મોરબીથી એકદમ નજીકથી નીકળતી આ નદી અનેક રીતે જીવનદાયી છે, પરંતુ પુલ અકસ્માતના કારણે ખોટા કારણસર તેની ચર્ચા થઈ રહી છે. મચ્છુ નદીના કારણે આ બીજી વખત યાતનાઓ સર્જાઈ છે. 1979 માં, જ્યારે મચ્છુ-2 ડેમ તૂટી ગયો, ત્યારે એક મોટો અકસ્માત થયો. જાનમાલનું ભારે નુકસાન થયું હતું. માચુ નદીનું નામ શા માટે રાખવામાં આવ્યું છે? આની પાછળ અનેક ટુચકાઓ છે?

તમને નામ કેવી રીતે મળ્યું?
કહેવાય છે કે આ નદીના કિનારે એક મગર એક વ્યક્તિને જીવતો ગળી ગયો હતો. ભગવાન શંકરની પૂજા કર્યા પછી તે મગરના પેટમાંથી બહાર આવ્યો. આ મહાપુરુષનો બીજો જન્મ મત્સ્યેન્દ્રનાથ તરીકે ઓળખાયો અને તેઓ હઠયોગી તરીકે પ્રખ્યાત થયા. મત્સ્યેન્દ્રનાથ તેમના પુત્રો પર ખૂબ પ્રેમ કરતા હતા, તેમના એક શિષ્ય ગોરખનાથે તેમના પુત્રોને નદીના કિનારે મારી નાખ્યા હતા. આ બંને પુત્રો પછી નદીમાં માછલી તરીકે અવતર્યા. આમ, નદી માચુ અને મત્સ્ય માચુ તરીકે ઓળખાવા લાગી.

રાજા શાપિત હતો
એક દંતકથા અનુસાર, મોરબીના રાજા જિયાજી જાડેજાને એક સ્ત્રી સાથે પ્રેમ થયો હતો. પરંતુ મહિલાને તે બિલકુલ ગમ્યું નહીં. રાજા તેને ત્રાસ આપતો હતો, જેના કારણે એક દિવસ મહિલાએ મચ્છુ નદીમાં છલાંગ લગાવી દીધી અને તેનું મૃત્યુ થઈ ગયું. લોકવાયકા મુજબ આ મહિલાએ પોતાના પ્રાણનું બલિદાન આપતા પહેલા રાજાને શ્રાપ આપ્યો હતો. સ્ત્રીએ રાજાના વંશના અંત અને શહેરના વિનાશનો શ્રાપ આપ્યો. રાજાને આ શ્રાપ સહન કરવો પડ્યો અને તે પછી તેના વંશનો અંત આવ્યો. 1978 માં, જ્યારે ડેમ પૂર્ણ થયો, ત્યારે જિયાજીના સાતમા વંશજ મયુરધ્વજની યુરોપમાં કોઈની સાથે લડાઈ થઈ અને તે પ્રક્રિયામાં મૃત્યુ પામ્યા.

નદી 130 કિમી લાંબી છે
સૌરાષ્ટ્રમાંથી વહેતી મચ્છુ નદી રાજકોટ, મોરબી અને સુરેન્દ્ર નગરમાંથી પસાર થાય છે અને કચ્છના રણમાં સમાપ્ત થાય છે. 130 કિમી લાંબી આ નદીની ભૌગોલિક સ્થિતિ ખૂબ જ અસ્થિર છે. આ નદી પર બે મોટા ડેમ છે. આ પૈકીનો પ્રથમ ડેમ વાંકાનેર શહેરથી 10 કિમી દૂર આવેલો છે.આ ડેમનું નિર્માણ કાર્ય 1952માં શરૂ થયું હતું અને 1965માં પૂર્ણ થયું હતું. તે સમયે તેના નિર્માણમાં લગભગ 60 લાખ રૂપિયાનો ખર્ચ થયો હતો. આ પછી મચ્છુ-2 ડેમ બનાવવામાં આવ્યો. તેનું કામ 1960માં શરૂ થયું હતું અને 1978માં પૂરું થયું હતું. તેના નિર્માણ પાછળ 3.25 કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ કરવામાં આવ્યો હતો. આ બંધ 1979માં તૂટી ગયો હતો.